Roman okuma çocuğum,ansiklopedi oku ki bir işe yarasın!

Başlıkta yazan cümle bir çoğumuz için tanıdıktır, öyle değil mi?

Kurmaca, roman, bilimkurgu okumanın gereksizliği, bir işe yaramaması üzerine hepimiz bir dönem bir şeyler duymuşuzdur hatta hala duyuyor olanlarımız da mevcuttur belki.

– Roman okuyunca ne olacak?

– Bu sana ne katacak şimdi?

– Bu kitaptan ne öğreneceksin, vakit kaybı değil mi? vb. onlarca itiraz almışsınızdır.

Kitap okumak üzerine en çok yapılan yanlışlardan biri bu; içindeki bilgi miktarı ile kitabın niteliği arasında bağlantı kurmaya çalışmak.

Böyle bir fayda maliyet analizi kitaplar sözkonusu olduğunda geçerliliğini yitirir.


Ursula K. Le Guin tarafından müthiş çarpıcılıkta ve hayran olunası şekilde ifade edilmiş -pek doğal olarak- bir deneme var bu konu ile ilgili.

E8DEFB6A-5B3C-4A2B-836A-3187B46CAAE0
Üzerine ne yazsak Bilge’nin söyleyişindeki etkiye ulaşamayacağımız için, o söylesin;

“ Kim büyük bir özgüvenle, Savaş ve Barış’ı, Zaman Makinesi’ni, Bir Yaz Gecesi Rüyası’nı kapı dışarı ediyor?

Korkarım sokaktaki adam –çok çalışan, otuzun üstündeki Amerikalı erkek- bu ülkeyi yönetenler yani.

Bütün bu kurmaca sanatını böyle reddetmek birçok Amerikan özelliğiyle bağıntılıdır: püritenlik, çalışma ahlakımız, her şeyden kar etme zihniyetimiz hatta cinsel değerlerimiz…

Savaş ve Barış’ı ve Yüzüklerin Efendisi’ni okumak “iş” değildir, sadece “zevk” için yapılabilir bu. Eğer buna bir eğitim ya da kendini geliştirme değeri de yakıştırılamıyorsa, o zaman püriten değerler sisteminde , bu olsa olsa kendi içine kapanma ya da kaçıştır.

Çünkü püriten için zevk bir değer değildir, tam tersine günahtır.

Aynı şekilde işadamımızın değerler sisteminde, eğer bir edim hemen ve elle tutulur bir kar sağlamıyorsa, haklı gösterilemez. Dolayısıyla Tolstoy ya da Tolkien okumak için tek mazereti olan kişi, bu iş için para alan ingilizce öğretmenidir.

İşadamımızsa, kendisine arasıra best-seller okumak için izin verebilir. İyi bir kitap olduğu için değil, sadece çok sattığı; yani başarı ve para kazanmış olduğu için. Para işleriyle uğraşan kişinin o tuhaf gizemli zihninde bu başarı, o kitabın varoluşunu haklı çıkarır; best seller okuyarak bir nebze de olsa, başarının iktidarını ve büyüsünü paylaştığını hisseder.

Sonuncu öğe, yani cinsel değerler meselesi daha karmaşıktır.

Bizim kültürümüzde kurmaca sanatlara karşı tutumun temelde erkeklere özgü olduğunu söylersem, umarım cinsiyetçi olarak değerlendirilmem. Amerika’da yaygın olarak erkek çocuk ve erkek, kendi erkekliğini tanımlarken bazı eğilimleri, toplumumuzca “kadınca” ve “çocukça” olarak görülen bazı insani yetileri ve potansiyelleri reddetmeye zorlanır. Bu eğilimlerden ve potansiyellerden biri de, en gerçek ifadesiyle, insanın tamamiyle temel melekelerinden biri olan hayal gücüdür.”

Ne harika bir ifade şekli.

Tam olarak aynı fikirdeyiz ama o Ursula. O ifade edebiliyor; ben de “ne kadar da doğru söylüyor, tam olarak bunu düşünüyorum” diyebiliyorum.

Eğer bize hemen somut bir fayda sağlayabiliyorsa ya da öğretici niteliği öne çıkmış bir kitapsa o zaman “bu kitap iyidir”, “ bu kitabın bir faydası var” diyenlerle karşılaştınız mutlaka.

Yok eğer bahse konu kitap bir kurmaca ise “ bunu okusam ne olacak?” diyenlerle de karşılaştınız.

-Bir blogta edebiyat yazısı okuyan bir okurun bu fikirde olması beklenmez. O yüzden bahsettiğim kişi hep üçüncü şahıslar olacak-

D4BB2BD6-CAE0-4D7D-85A7-99BADE1D5C01

Bu kişiler, bir kitabın ne yapmasını beklerler? Sadece bilgi vermesini mi? Eğitmesini mi?

Eğer eğitmek ise burada eğitimin ne olduğunu de tartışmamız gerekir. “Anna Karenina” bir vakit kaybı mıydı? Ya da “Yabancı”  biz bilincine dahi varmadan düşündürtmedi mi? Öylesine, kendiliğinden, biz farkına bile varmadan öğretmediler mi?

Bence “Don Kişot” ve “Yüzüklerin Efendisi”nde bile öğrendik. Hiçbir şeyi değilse bile  hayal kurmayı öğrendik. Hayalden hayale zıplamayı. Eğer bugün zihnimiz bizi bir yerden hiç de beklenmedik bir yere ulaştırabiliyorsa belki de zamanında Orta Dünya’da dolandığımız içindir.

Kitaplara bir fayda umarak yaklaşıyor olmak beni çok üzerdi. Görünen bir yarar bulmaya çalışmak, somut bir çıktı aramak, okuduğumda beni donatmış olmasını bekleyerek sonuna koşturmak…

Kitaplar bizi değiştirir. Ama bunu “ bir kitap okudum ve dünya değişti” şeklinde yapmaları gerekmez. Bu yumuşak, doğal, farkına varmadan ve usulca gelen bir değişimdir. Kaldı ki öyle olmasaydı da sırf hazzına odaklanıp da okuyabilirdim ben.

Düşünsenize, bu kurmacalar olmasa bizi kim 1800’ler Avrupası’nın balolarında yakışıklı Kont ile  vals yapmaya götürecek? Ya da “ben Josef K* olsam ne yapardım” üzerine günlerce düşündürecek?

Kitaplardan ölçülebilir fayda beklemeyin; onlar bize bildiğimiz dünyanın ötesini vadediyor.

*Josef K; Franz Kafka’nın Dava adlı kitabında hayat verdiği karakterdir.

Roman okuma çocuğum,ansiklopedi oku ki bir işe yarasın!” için 2 yorum

  1. O mahkeme salonu nerede buldun mu :)?

    Beğen

  2. Abuzer Karpuz 10 Nisan 2019 — 23:08

    O “roman okuma, ansiklopedi oku” zamanı, televizyonda elinde dolma kalem, tombul bir amcanın gençlere “köseyi dönmek” için ingilizce ve bilgisayar ögrenmelerini -bu bilgilerin yeterli oldugunu- söyledigi, gazetelerin de satıs yapabilmek için bol bol ansiklopedi dagıttıgı zamanlardı. Iyi niyetli anneler, ikisi arasında bir bag kuruyorlardı, ister istemez. Annlerin niyetleri çocuklarının “köseyi dönmesi idi” sadece ama ülkemizdeki kültür birikiminin kendini sürdürebilmesi için gerekli kosulları yerine getirebilmesi o zamanlarda yok olmaya basladı. Sonuç… bugünkü Türkiye. Iste bu noktada sahneye giriyorlar, yeni hâlleriyle, eski romanların kahramanları -kim olduklarını söylemeye gerek var mı?- : Roman okuyun, roman ! Bu sitenin de iste o roman kahramanıyla ortak bir yanı var. Ne güzel.

    Liked by 1 kişi

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close